ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ, ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಾದ್ಯಂತ ಮರುಕಳಿಸುವ ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಅನುಭವಕಥೆಯಲ್ಲ. ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ—ನಿಜವಾದ ತಿರುವಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಲು ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ—ಸುಮಾರು 2017ರಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. COVIDಗೂ ಮೊದಲು. AI ಕ್ರಾಂತಿಗೂ ಮೊದಲು.

ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ಕ್ಷಣ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ: ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಿಖರವಾಗಿ 500 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದು ಬರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ತಿರುವು ಎಂದು ಅನೇಕರು ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನಷ್ಟೇ ಲೂಥರ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ; ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇರಿರುವುದನ್ನು ತಲುಪಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಏಕೆ ಬೇಕು ಎಂದೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಇಂದು ಕಲಿಕೆಗೂ ತನ್ನದೇ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿದ್ದಾರೆ—ತನ್ನದೇ ಪುರೋಹಿತವರ್ಗ: ಯಾವ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಾಲೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಹತಾಪತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಓದಿ, ಅದೇ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು—ಆದರೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಆಧುನಿಕ ಪಾಪವಿಮೋಚನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಹೋಲತೊಡಗುತ್ತದೆ: ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಹಾಜರಾತಿ ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಹೊರತು ಅರ್ಥಗ್ರಹಣವನ್ನಲ್ಲ. ಹೋಲಿಕೆ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದದ್ದು, ಅಕ್ಷರಶಃ ಅಲ್ಲ. ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು: ಜ್ಞಾನ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಏಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು?

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಂಬಿಕೆ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಆದರೂ ಇಂದು ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದು ಅಸಂಬದ್ಧವೆನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ನಿಜವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಾನೇ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯಲ್ಲ—ಜನರು ಕಲಿಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ: ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಲ್ಲ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು; ಯೋಚಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು.

ಐನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ರೂಪ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಅದು ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣವೆನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ರಚನೆ ಪರಿಚಿತವೇ: ಜ್ಞಾನದ ಬದಲು ನಂಬಿಕೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಬದಲು ಅಧಿಕಾರ, ಅರ್ಥಗ್ರಹಣದ ಬದಲು ಸ್ವೀಕಾರ. ಇದು ಇನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆ.

ಅರ್ಥಗ್ರಹಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನಂಬಿದಾಗ ಅದು ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ: ಅರ್ಹತಾಪತ್ರವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪುರಾವೆಯೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಕಲಿಕೆ ಅನುಮೋದಿತ ಮಾರ್ಗದ ಹೊರಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಲಿಕೆ ನಿಜವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನ ಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರನ್ನು ವಿದ್ಯಾವಂತರೆಂದು ಕರೆಯಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬರ ಕಲಿಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದಕ್ಕೂ ಅದು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಅರ್ಥಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕು, ಅದರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾಗಬಾರದು.

ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಇದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಅವಕಾಶ, ಘನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಏರಿಕೆ, ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿನ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯುವಜನರು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸಹಿಸಿ, ಅರ್ಹತಾಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಆ ಭರವಸೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಅಸಮರ್ಥತೆಯಲ್ಲ. ಇದು ವಂಚನೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಆಳವಾದ ಮಾದರಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಫಲ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ—ಆದರ್ಶಲೋಕದ ಚಿಂತನೆ. ಸಮಾಜಗಳು ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತಾರ್ಕಿಕ, ಅಗತ್ಯವಾದ, ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ, ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಮತ್ತು ತಾವು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರ ಸರಿಯುವ ಬಿಗಿ ರಚನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ನೈತಿಕ ಸತ್ಯ, ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು: ಭಯ, ಶ್ರೇಣೀಕರಣ, ದಮನ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ನೋವು. ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ ಬೇರೆಬೇರೆಯಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ—ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.

ನಂತರ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ಆದರ್ಶಲೋಕಗಳು ಬಂದವು. ಅದರ ಆದರ್ಶೀಕೃತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಜಗತ್ತಿನ ಭರವಸೆ ಇತ್ತು—ನಿಜವಾದ ಆದರ್ಶಲೋಕ. ಆದರೆ ಬಿಗಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಯ, ಬಲಾತ್ಕಾರ, ನೋವು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದರ್ಶಲೋಕದ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಮಹಾದುರಂತವನ್ನು ತಂದಿತು.

ಈಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ.

ಅದು ಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಜ್ಞಾನದ ಬದಲು ನಂಬಿಕೆ, ಚಿಂತನೆಯ ಬದಲು ಅನುಸರಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬದಲು ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬದಲು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಗೊಂದಲ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಆತಂಕ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನದ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ರೂಢಿಸಲಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮಾದರಿ ಇದು.

ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರಗಳು, ವೇಗ, ಕಂಠಪಾಠ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭಿನ್ನತೆ, ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಗೆ ದಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದಲ್ಲ; ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ, ಯೋಚಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದಲ್ಲ; ಅನುಸರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದಲ್ಲ.

ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಡವಳಿಕೆ ರೂಢಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೋಲತೊಡಗುತ್ತದೆ: ಪ್ರತಿಫಲ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಪುನರಾವರ್ತನೆ, ಅನುಸರಣೆ. ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾನವ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತರಬೇತಿಗೆ ಹತ್ತಿರವೆನಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬೇಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ—ಶ್ರೇಣಿಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರಗಳು. ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಗುರಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೇಗ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆದರಿಸಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಪರೂಪದ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ; ರಚನೆಯಿಂದಲೇ ಮರುಕಳಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಆಳವಾಗಿ ಅಂತರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರನ್ನು ನಂಬಬೇಕು, ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪದವಿಗಳು, ಅರ್ಹತಾಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅನುಮೋದನೆ ನಿರ್ಧರಿಸತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಜಾತಿಯಂತಹ ರಚನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ—ಭಾಗಶಃ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಜಾರಿಯಾಗುವ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿ ದೃಢಗೊಳ್ಳುವ ರಚನೆ. ಜನರನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಿರುವವರು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿರುವವರು ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಏನು ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲ, ಅನುಮೋದಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ.

ಇದು ಅರ್ಹತೆಯಲ್ಲ. ಪೂರ್ವವರ್ಗೀಕರಣ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಯುವಜನರಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕರು ಭಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಡುವ ಭಯ, ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಯ, ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವ ಭಯ. ಭಯವೇ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಚಾಲಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾನವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಭಯ ದುರ್ಬಲ ಅಡಿಪಾಯ.

ನಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಬರುತ್ತದೆ. ಜನರನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕರು ಸಿದ್ಧರಾಗದೆ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಕಲಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದೇ. ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕರು ಅನುಭವಿಸುವುದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒತ್ತಡ, ಒತ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ.

ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕರು ಅವಮಾನ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಭಯ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ನಡವಳಿಕೆ ರೂಢಿಸುವಿಕೆ.

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದುರ್ಬಲ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ ಅದು ತನ್ನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಲಿಸಿದ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಜನರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಿಕೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಫಲಿತಾಂಶವಾದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಿಕಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಬದಲಿಗೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅನುಮೋದನೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಿಕಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತಲೇ ಬಾಹ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ಕಲಿಯಲು ಜನರಿಗೆ ಕಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಆ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಲಿಕೆಯನ್ನಲ್ಲ, ಅನುಮತಿಯನ್ನು.

ಆದರೂ ಅದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ. ತುಂಬ ಸಮಯ ತ್ಯಾಗವಾಗಿದೆ, ತುಂಬ ಹಣ ಖರ್ಚಾಗಿದೆ, ಅದರ ಸುತ್ತ ತುಂಬ ಗುರುತು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸ್ತವ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕೆಂದರೆ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನೂ ಆಳವಾದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ: ಭರವಸೆ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು.

ಅದಕ್ಕೇ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಸುಳ್ಳು ಭರವಸೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ.

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು, ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು—ಆದರೂ ಆ ಹಿಂದಿನ ಯುಗದ ಅನೇಕ ಊಹೆಗಳು, ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೇ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈಗ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನ ಇನ್ನು ವಿರಳವಲ್ಲ—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಕೆ ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದ್ದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಶೋಧಿಸಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿಸುವುದೇಕೆ? ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಬದಲು ಆತಂಕ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಬದಲು ಸಾಲ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಬದಲು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದೇಕೆ?

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುವುದು ಇಷ್ಟು ಬಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಶರಣಾಗತಿಯಂತೆ ಅನುಭವವಾಗುವುದೇಕೆ?

ಇದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಲ್ಲ. ಇದು ರಚನಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ.

ವಾಸ್ತವಕ್ಕಿಂತ ಭರವಸೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗ್ರಹಣಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ—ಇದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲೇಬೇಕು.

ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬದಲು ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬದುಕತೊಡಗಿದಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿರುವುದು ದೂರುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.

ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಜವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.

ಅದು ಏನು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಲ್ಲ—ಏನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.